Vormen van spreken

Tijdens het seminarie van Stefan Ramaekers over 'vormen van spreken' werden teksten uit 2 boeken behandeld:

1. 'De lichtheid van het opvoeden - Een oefening in kijken, lezen en denken' door Jan Masschelein
2. 'Interviews' - An introduction to qualitative research interviewing' door Steinar Kvale.

De 1e tekst handelt over het spreken van de pedagoog. Wat zeg je als je spreekt en wat breng je ter sprake? Er wordt ook de vraag gesteld naar hoe we een stem aan iemand (die geen stem heeft) geven. Stengers stelt zich in The Cosmopolitical Proposal dezelfde vraag maar met de nadruk op 'de idioot' als subject: Hoe geef je de idioot die niet spreekt/kan spreken een stem? Voor veel mensen wordt de situatie namelijk voor iemand gedefinieerd. Hier kan ik de link leggen met het initiatief van De Uitdagers. Aan de hand van babbelstoelen en het willekeurig aanspreken van mensen werd er gesproken. Hierdoor heeft ook een stukje Genk gesproken.

Scènes uit de film 'Le Fils' van de broers Dardenne werden aan het spreken gelinkt. Enerzijds is er sprake van een functionalistische vorm van spreken, spreken om iets te weten te komen, dat iets afsluit (closure) en dus ook een spreken dat iets 'opent'. Anderzijds is er een spreken dat recht wil doen aan de situatie (ethische houding).

Vooral het spreken vanuit ‘het gegrepen zijn’ sprak me aan. In 'Le Fils' krijgen we de indruk dat Olivier gegrepen wordt door iets, maar we weten niet wat. Er is een spreken vanuit de bereidheid zich te verwonderen én de wil om voortdurend te beoordelen, los te laten.

Ook ik laat me nog regelmatig verwonderen door Genk. Onze 6-daagse is hier het perfecte voorbeeld van. Want ondanks dat ik al mijn hele leven in Genk woon, heb ik nieuwe dingen ontdekt. Genk heeft me verwonderd tijdens mijn wandelen, tijdens de gesprekken met de prof en studenten nadien en doorheen mijn eigen spreken. Nu nog altijd. Er is ook de nieuwsgierigheid naar meer. Waartoe is Genk in staat en welke rol kan ik hierin spelen?

Volgens Nancy bestaat de wereld uit bezigheden die een ‘iets’ tot object hebben (Ik-het). De wereld wordt vanuit een afstand bekeken, als te observeren object. Geadresseerd spreken. Ervaren. Cognitief. Rustig zijn.

Hier tegenover staat een stichten van de wereld (ik-jij). Een netwerk van relaties. Iemand ontmoeten. Ervaring kan men onmogelijk beschrijven. Alleen van getuigen = zich inlaten met en ingaan op wat zich aandient. Het spreken is een aanvaarding van aangesproken worden. Openen op wat toe-komt. Spreken dat wordt gekenmerkt door een onvermogen van zwijgen. De vraag nodigt ons uit om de wijze waarop we ons vandaag gedragen niet vanzelfsprekend te vinden. Ongeadresseerd spreken. Relationeel. Vervreemd zijn.

Vaak spreken we ‘over’ de wereld als een taal waardoor we onszelf niet in het spel moeten brengen. Alles is voorspelbaar. Dit veronderstelt een bepaalde houding. Op het moment waarop we oog in oog staan met de wereld is dat wat we altijd vanzelfsprekend hebben geacht ineens niet meer vanzelfsprekend.

De tekst van Kvale over interviews is van een andere aard. Ze is meer bedoeld als methodologische tekst en geeft een basis over narratief onderzoek. Niet onhandig als ik mensen wil bevragen en dus een mini-interview op poten wil zetten.

Inter-view --> ‘tussen’. Losmaken, openstaan, ontmoeten, …  moet geplaatst kunnen worden binnen het interview.Een interview is een constructieplaats van kennis, een tussen-kijk, uitwisseling van standpunten tussen personen die aan het converseren zijn over een thema of gedeelde interesse.

•         Conversatie als mutual interest, dat voor beiden van belang is. Inter-esse= een tussen-zijn. Dat wat van mutual interest is, hoeft niet van tevoren vast te liggen. Bij narratieve interviews wordt het (narratieve constructie v identiteit) pas gaandeweg duidelijk. Ze krijgt mee vorm doorheen het interview.
•         Transformatie. Een goed interview is een interview dat zowel onderzoeker als onderzochte transformeert. ≠ leren! Een transformatie teweegbrengen = raken/veranderen.
•     Conversatie = vorm van interview. We hebben verschillende vormen van conversatie in ons dagelijks leven.